طبقه سه

ارزیابی‌های شتاب‌زده یک طلبه

طبقه سه

ارزیابی‌های شتاب‌زده یک طلبه

طبقه سه

بسم الله
دوست می داشتم این وبلاگ
- این پنجره‌ی سرد و بی‌روح - جز یک صفحه نمی‌داشت
و در آن صفحه جز یک سطر نمی‌بود
و بر آن سطر جز یک کلمه نمی‌نشست
و آن کلمه «خمینی» بود و دگر هیچ نبود...
***
آن‌هایی که همراه پیغمبر بودند و دعوت پیغمبر را قبول کردند همین مردم «طبقه سه» بود، همین فقرا.
صحیفه امام ج8 ص 293

***
این صفحه بایگانی "جامع" و ده‌ساله‌ای است از نوشته‌ها و گفته‌هایم، که می‌کوشم «غایت»، «موضوع» و یا «مسئله»شان «انقلاب اسلامیِ اکنون» باشد.

***
معرفی بیشتر و گزارش‌واره‌ای از برنامه پژوهشی این صفحه در قسمت "درباره طبقه سه"، در نوار بالای صفحه آمده است.

***
اینستاگرام @namkhahmojtaba
تلگرام @tabagheh3_ir
توییتر @Namkhah1
ایمیل namkhahmojtaba@gmail.com

بایگانی
آخرین نظرات

درباره حوزه و جامعه

شنبه, ۳۰ مرداد ۱۴۰۰، ۰۳:۰۶ ب.ظ
متن زیر گزارش پایگاه خبری صدای حوزه از بحثی است که در میزگردی با عنوان حوزه و جامعه مطرح کرده‌ام. گزارش کامل نشست در این‌جا قابل دسترسی است.

 

گزیده:

حتی روحانیت انقلابی را منادی عدالت و آزادی نمی­‌بینیم. گویا این شعارها فراموش‌مان شده است و گفتارهای دینی‌مان تنها به امر مناسکی محدود شده و در فضای تبلیغات اسلامی، صدای ایده‌های متأثر از اسلام مناسک میان‌تهی بیش از همیشه بلند شده است.

گویی یک عقب‌نشینی در میان جریان کلی روحانیت رخ داده است؛ در زمانه ما و دو سه دهه اخیر، روحانیت دیگر منادی و پیشران آرمان عدالت و آزادی نیست.

رخوت و رکود الهیات انقلاب به طور طبیعی باعث می‌شود روحانیت از فرایند نظم و میدان تغییرات اجتماعی به عقب رانده شود اما در این مرحله ما می‌بینیم که بخشی از روحانیت سعی می­‌کند با اتکا به قدرت سیاسی در برابر این فاصله و عقب‌نشینی ایستادگی کند. خیلی طبیعی است که واکنش جامعه به این وضعیت جدید روحانیت، واکنشی انتقادی باشد و منجر به فاصله گرفتن و کاهش سرمایه اجتماعی روحانیت شود.

راه حل این مسئله از طریق بازخوانی و بازتولید امکان‌های الهیات انقلاب است ممکن می‌شود.

هشتمین نشست از سری نشست‌های مناسبات حوزه و جامعه با محوریت آسیب‌شناسی وضع موجود، پنج‌شنبه ۱۶ مردادماه ۱۴۰۰، به همت مرکز مطالعات راهبردی حوزه و روحانیت و با همکاری و میزبانی پایگاه خبری تحلیلی صدای حوزه؛ با حضور حجج‌اسلام استاد قنبریان، وکیلی و نامخواه برگزار گردید. گزارش تفصیلی این نشست که حجت الاسلام و المسلمین مشکانی دبیری آن را بر عهده داشت، از نگاه شما می‌گذرد:

حجت الاسلام و المسلمین نامخواه، مدیرکارگروه مطالعات اجتماعی پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اجتماعی، سومین کارشناس این نشست، با اشاره به سیر تاریخی ورود روحانیت به مناسبات اجتماعی ابراز داشت: برخورد حوزه با جهان اجتماعی جدید از دوران سیدجمال شروع شده بود اما از دوره­ مشروطه و با واکنش فعال روحانیت به مسئله‌های اجتماعی و سیاسی و مشارکت مؤثر در جریان انقلاب مشروطه، به یک واکنش موثر و فعال تبدیل شد.

وی افزود بعد از مشروطیت و در دوره پهلوی اول، نظام سیاسی‌ای حاکم شد با نمادها، نهادها و نیروهای دینی تقابل داشت؛ اما مهم­تر از این تقابل سیاسی، یک تقابل ساختی و سیاستی بود. دیوان­سالاری مدرن و متمرکز و نظام آموزشی که از دوره ناصری شروع شده بود و در دوره­ ی پهلوی اول فراگیر شد؛ به مثابه بدیل‌هایی برای تصاحب نقش‌ها و جایگاه اجتماعی روحانیت برآمدند. به عنوان نمونه آموزش عمومی، که پیش‌تر به کلی در اختیار نهاد سنت و حوزه‌های علمیه بود، در این دوره و در اثر این تحولات از دست روحانیت خارج شد.

وی تصریح کرد: این مسائل باعث شد روحانیت از نظم سیاسی جامعه عقب بنشیند اما مهم­تر از این، عقب­ نشینی حوزه و روحانیت از میدان تغییر و پویایی اجتماعی بود. در آن برهه­ از حرکت‌های معطوف به تغییر، از مشروطیت و نهضت جنگل گرفته تا نهضت آزادیستان تا قیام عشایر عرب در خوزستان یا حرکت رئیس­علی دلواری، تا نهضت ملی‌شدن نفت، جملگی حرکت­هایی مرتبط با روحانیت بودند که به شکست منتهی شدند. این شکست‌ها یک سرخوردگی گسترده ایجاد کرد که روحانیت را به کناره‌گیری از میدان تکاپو برای تغییر اجتماعی تشویق می‌کرد.

وی اضافه کرد بنابراین در دوره‌ای که کمتر از صد سال به طول انجامید، روحانیت به یک‌باره، هم موقعیت‌هایی مهمی را در نظم اجتماعی از دست داد و هم پرچم­داری بسیاری از حرکت­های دگرگونی اجتماعی را با شکست یا عقب‌نشینی واگذار کرد.

انقلاب اسلامی؛ احیاگر جایگاه سیاسی و اجتماعی حوزه

نامخواه گفت انقلاب اسلامی اما شکل‌دهی به الهیات و تفکری بود که موجب شد جایگاه روحانیت را هم در نظم سیاسی و اجتماعی جامعه احیا کند و هم روحانیت را به پرچم­دار تغییرات اجتماعی تبدیل کند.

وی اضافه کرد ما می‌بینیم در دهه بیست تا سال‌های منتهی به انقلاب اسلامی، روحانیت مرتب حرف از عدالت و آزادی می‌زند و موضع کلی خود در خصوص عدم وابستگی به کفار ربه آرمان استقلال تبدیل کرد و به یک سلسه حرف­ها و به یک الهیات به کلی متفاوتی نسبت به قبل دست یافت که همین باعث احیای نقش روحانیت در جامعه شد.

اسلام همراه با مناسک میان تهی، رهزن گفتار روحانیت

وی گفت: واکنشی که جامعه به این تغییر گفتار روحانیت نشان داد، بازکردن ‌درب‌های جامعه به روی نیروهای دینی بود. در اثر این اقبال، انقلاب پیروز شد و نظام سیاسی جدید ایجاد می‌شود. اما پس از آن دوره، گویی یک فرایند معکوس طی می‌شود. ما در سال‌های اخیر روحانیت، حتی روحانیت انقلابی را منادی عدالت و آزادی نمی­بینیم. گویا این شعارها فراموش‌مان شده است و گفتارهای دینی‌مان تنها به امر مناسکی محدود شده و در فضای تبلیغات اسلامی، صدای ایده‌های متأثر از اسلام مناسک میان‌تهی بیش از همیشه بلند شده است.

وی تصریح کرد اسلام مناسک میان‌تهی رهزنی است که دایره مناسک را گسترده‌­تر می‌کند اما هیچ ارجاعی به ذات، باطن و معنای آن شعائر وجود نمی‌دهد. با دقت که نگاه کنیم چنین مناسکی حتی تعظیم شعائر هم به حساب نمی‌آید.

وی افزود: گویی یک عقب‌نشینی در میان جریان کلی روحانیت رخ داده است؛ در زمانه ما و دو سه دهه اخیر روحانیت دیگر منادی و پیشران آرمان عدالت و آزادی نیست. رخوت و رکود الهیات انقلاب به طور طبیعی باعث می‌شود روحانیت از فرایند نظم و میدان تغییرات اجتماعی به عقب رانده شود اما در این مرحله ما می‌بینیم که بخشی از روحانیت سعی می­کند با اتکا به قدرت سیاسی در برابر این فاصله و عقب‌نشینی ایستادگی کند. خیلی طبیعی است که واکنش جامعه به این وضعیت جدید روحانیت، واکنشی انتقادی باشد و منجر به فاصله گرفتن و کاهش سرمایه اجتماعی روحانیت شود. مشکل جامعه آن تلاشی است که حوزه برای حفظ جایگاه و صندلی خود انجام می‌دهد و گرنه اگر تلاش حوزه در جهت حفظ همان ایده‌های اصیل انقلاب باشد، جامعه نه تنها با آن مشکلی ندارد، بلکه کاملاً همراهی می‌کند.

حجت الاسلام نامخواه در بیان راه ­حل این مسئله گفت: راه حل این مسئله از طریق بازخوانی و بازتولید امکان‌های الهیات انقلاب است ممکن می‌شود، نه از طریق به کارگیری امکان‌های بیرونی و مبتنی بر قدرت سیاسی. ما امروز به صورتی مبسوط با روحانیتی مواجهیم که در صورت‌بندی‌های متداول، روحانیت انقلابی شمرده می‌شوند؛ اما حامل محتوای ایده انقلاب اسلامی نیستند و ایده‌های اصلی آن را بازتولید نمی‌کنند و تلاش می‌کنند پاسخ به مسئله‌های اجتماعی و معرفتی را از طریق پیوند با بخش‌های امنیتی قدرت تدوین و تدارک کنند. اگر روحانیت بتواند این موقعیت­ اجتماعی خود را از درون و از طریق بازتولید دینی ایده‌های انقلاب اسلامی، آرمان‌هایی مثل آزادی و عدالت بازسازی کند؛ اگر روحانیت بتواند از طریق بازگشت به الهیات انقلاب و بازتولید آن به بازسازی نقش اجتماعی خود فکر کند و اگر تلاش نکند موقعیت سیاسی­اش را به محافظ و پوششی تبدیل کند که موارد فقدان‌سرمایه یا کارکرد اجتماعی‌اش را با آن بپوشاند، تا حدود زیادی مسئله روحانیت و جامعه حل می‌شود و ارتقا می‌یابد.

۰۰/۰۵/۳۰

نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی