طبقه سه

ارزیابی‌های شتاب‌زده یک طلبه

طبقه سه

ارزیابی‌های شتاب‌زده یک طلبه

طبقه سه

بسم الله
دوست می داشتم این وبلاگ
- این پنجره‌ی سرد و بی‌روح - جز یک صفحه نمی‌داشت
و در آن صفحه جز یک سطر نمی‌بود
و بر آن سطر جز یک کلمه نمی‌نشست
و آن کلمه «خمینی» بود و دگر هیچ نبود...
***
آن‌هایی که همراه پیغمبر بودند و دعوت پیغمبر را قبول کردند همین مردم «طبقه سه» بود، همین فقرا.
صحیفه امام ج8 ص 293
***
معرفی بیشتر وبلاگ در قسمت "درباره طبقه سه" در نوار بالای صفحه

بایگانی
آخرین نظرات

طبقه سه - بررسی­ هایی درباره­­ ی نظریه اجتماعی غیر رسمی: مناسبات مطالعات دفاع مقدس و رویکرد­های پست مدرن

بررسی­ هایی درباره­­ ی نظریه اجتماعی غیر رسمی:

مناسبات مطالعات دفاع مقدس و رویکرد­های پست مدرن 

1-کتاب «دیدگاه؛ پنج گفتار درباب تاریخ فرهنگی با نگاهی به جنگ ایران و عراق» -همان­ طور که یکی از مؤلفان آن پیش بینی کرده- از جمله کتاب­ هایی است که بحث و گفت­گوی بسیاری را پیرامون خود شکل خواهد داد و هدف پرسش و نقد قرار خواهد گرفت. (دیدگاه:۳۹) این نوشته تلاش خواهد کرد بخشی از این بحث و گفتگو را شکل دهد. البته به نظر می­ رسد بررسی دیدگاه عمیقا نیازمند یک بررسی مقدماتی است: این کتاب از موقعیت و زمینه­ ای بر می­ خیزد که یک بررسی صحیح درباره­ ی آن، ناگزیر باید از بازخوانی این موقعیت متن­ مند شروع شود. این زمینه عبارت است از کار دفتر ادبیات و هنر مقاومت در بیش از دو دهه اخیر؛ این یادداشت قصد ورود به متن کتاب را ندارد، هر چند خالی از اشاراتی به آن نخواهد بود؛ در این جا بیشتر شکل دادن به یک گفتگو مورد نظر است. گفتگو درباره­ ی زمینه­ های اجتماعی و الزامات و مناسبات معرفت­ شناختی پیدایش این اثر؛که خود نشانه­ای از یک رویکرد کلان و یک دوران خاص در مطالعات دفاع مقدس و بلکه کلیت علوم اجتماعی در ایران است. و در دل این گفتگوهاست که ظرفیت­ ها و ظرافت­ های پژوهش دفاع مقدس برای نظریه اجتماعی بهتر روشن خواهد شد.

2-برای بررسی دفتر ادبیات و هنر مقاومت به عنوان بستر شکل گیری دیدگاه، به ناچار ابتدا باید یکی- دو مفهوم  به عنوان مقدمه و چارچوب مفهومی این بررسی تشریح شود.

یکی از این مفاهیم مفهوم «علوم اجتماعی غیر رسمی» است؛ اصطلاحی که بر اساس مفهوم «جامعه­ شناسی دگرواره» در کار فرید­العطاس، جامعه­ شناس مالزیایی بهتر قابل فهم و تشریح است. همانطور که می­دانیم العطاس متأثر از پدر و عموی خود، حسین و نقیب العطاس، مشخصا بر روی جامعه­ شناسی­های دگرواره و آلترناتیو کار می­ کند. او چند سال پیش کتابی منتشر کرد که گزارش و تصویر جامعی از تلاش­ ها برای دسترسی به جامعه­ شناسی دگرواره در جوامع آسیایی دست می­ دهد[۱]؛ برای نوشتن مقالاتی که در این کتاب گرد آمده­ اند به هفت- هشت آسیای جنوب شرقی کشور سفر کرد و کوشید تا گزارش جامعی از ایده­ ها و مفاهیم گفتمان­ های جایگزین در علوم اجتماعی در این کشورها دست دهد. همچنین زمینه­ های بسیاری وجود دارد که برای العطاس یک آشنایی نزدیک و شناخت کامل از فضای ایران و علوم اجتماعی آن فراهم آورده است. او در مصاحبه­ای نتیجه­ ی این شناخت خود را این چنین مطرح می­ کند: «بحث این است که جامعه شناسی رسمی در ایران واقعا دچار بحران شده است. جامعه شناسی­ ای که در دانشگاه تدریس می شود بسیار پوزیتیویست و توصیفی است. جامعه شناسی ایران در واقع خارج از دانشگاه و در نشریات و نشست ها ظهور یافته است. در واقعنوعی فرهنگ جامعه شناسانه در محافلی غیر از دانشگاهشکل گرفته است که حتی بین دانشجوها هم دیده می شود اما نه در کلاس های درس. این فرهنگ راه تولد نوعی جامعه شناسی جدید را هموار می کند.»

مفهوم «علوم اجتماعی یا جامعه­ شناسی غیر رسمی» در این مقاله، ناظر به استدلال العطاس درباره گفتمان­ های دگرواره، قابل تعریف است. البته غرض از طرح این بحث صرفا پیش­ کشیدن یک چارچوب مفهومی برای بررسی کارهای دفتر ادبیات و هنر مقاومت است و تفصیل آن از حوصله­ ی نوشتار خارج است. اما به اختصار می­ توان گفت مفهوم «علوم اجتماعی غیر رسمی» مشخصا بازگشت می­ کند به آن دسته از بحث­ ها و نظراتی که درباره­ ی مسائل عینی اجتماعی بحث­ های جدی­ ای را پیش می­ کشد، امادر عین حال «مکان» این مباحثات جایی خارج محافل آکادمیک و نهادهای رسمیِ این علوم است. البته در این­جا مراد از مکان، فراتر از موقعیت مکانی و جغرافیایی، بستر و ساختار اجتماعی و هم­چنین مکانت فکری و جغرافیای معرفتی است.

در چارچوب مفهوم علوم اجتماعی غیررسمی بهتر می­ توان کارکرد «دفتر ادبیات و هنر مقاومت» را تحلیل کرد. اگر جوهره­ ی علوم اجتماعی را دانش شکل گرفته پیرامون مسائل عینی یک جامعه، و نه شرح و یا نقد نظریه­ های اجتماعی بدانیم، این مرکز یکی از معدود مراکزی است که طی حدود دو و نیم دهه اخیر، درباره جنگ ایران و عراق و مسائل هم­ بود با آن – به مثابه یکی از اصلی­ ترین مسائل اجتماعی ما- به صورت مدون کار کرده است. در شرایطی که علوم اجتماعی رسمی در همه­ ی این مدت پدیده­ ی بزرگی همچون جنگ تحمیلی را با آن ابعاد و گستره­ ی تاریخی و اجتماعی نادیده گرفته و تقریبا به سکوت طی کرده است؛ این دفتر ادبیات و هنر مقاومت است که یک کانون مهم تفکر و مطالعه، پیرامون یک­ رشته از مسئله­ های عینی جامعه ایجاد کرده است.

اگر همچنان که موافقان و مخالفان جامعه شناسی رسمی در ایران دنبال می­ کنند، نظریه اجتماعی را یک چیز تولید شده بدانیم که کار ما در برابر آن تنها شرح نظری یا آزمون تجربی است، یا اگر نظریه اجتماعی را یک رشته استدلال­ ها و بصیرت­ های کلی و فلسفی درباب انسان و جامعه و تاریخ بدانیم، در این صورت نمی­ توان کار دفتر ادبیات و هنر مقاومت را در چارچوب نظریه اجتماعی تحلیل کنیم؛ چرا که هم به روش معتقدان علوم اجتماعی شرح یا آزمون یک سری از متون و نظریات موجود نیست و هم مسئله­ ی آن­ به بیان فلسفی منتقدان علوم اجتماعی جزئی است. اما اگر جوهره­ ی نظریه اجتماعی را در پردازش صورت بندی­ شده­ یِ مسئله­ ی عینی و اجتماعی بدانیم، آن­ گاه کار دفتر ادبیات و هنر مقاومت از معدود کانون­ های شکل­ دهی به نظریه اجتماعی در ایران، و خود یک نظریه­ ی اجتماعیِ البته در حال شدن است.

مسئله­ ی دیگری که در این رابطه اهمیت دارد «مسیری» است که دفتر ادبیات و هنر مقاومت به مثابه یک کانون مهم در جامعه­ شناسی غیررسمی در بررسی این بخش مسائل اجتماعی پیموده است؛ که مسیری تکاملی به نظر می­ رسد. به این معنا که بنیاد این دفتر بر اساس نوعی «شناخت انضمامی» بنیان­ گذاران آن از جنگ و دفاع مقدس شکل می­ گیرد. اگر در روش­ های تحقیق، مشاهده یا مشاهده­ی مشارکتی از کارآمدترین رهیافت­ های شناخت برشمرده می­ شود، شناخت پایه­ گذاران این دفتر علاوه بر آنکه از راه­ های معمول بهره می­ گیرد، از یک روش شناخت ناب­ تر هم ناشی می­ شود، که عبارت است از مشارکت در جنگ نه به قصد مشاهده­ ی مشارکتی، یا مشارکت در کنش­، که مشارکت در نیت­ مندی و قصد کنش­گران. بعد از این مبتنی بر پایان بلوغ یافته­ ی این شناخت، یک دوره فعالیت ژورنالیستی رقم می­ خورد و سپس در «کمان» به بلوغ خود می­رسد. در سطح دیگری شناخت­ های عینی و بی­ واسطه حاضران و کنش­گران دفاع مقدس در چارچوب تاریخ­ شفاهی، خاطره و … تدوین و منتشر می­ شود. و مجموع این کارها طی دو دهه نیم اخیر حجم بالایی از شناخت اجتماعی و تحلیل و بررسی نسبت به دفاع مقدس و مسائل هم­ بود را رقم می­ زند. ما در این­جا با یکی از پرکارترین کانون­ های نظریه اجتماعی غیر رسمی مواجه هستیم که اکنون به دورانی جدید از سیر و روند تکاملی خود نزدیک شده است. این بخش از نظریه­ ی اجتماعی غیر رسمی در دوره­ ی اخیر، عزم آن را کرده تا داشته­ های خود را به صورت نظریه­ ای علمی صورت­ بندی کرده و در ادامه در فضای اکادمیک نیز مطرح کند.در برهه­ ی اول از این دوره تلاش عمده­ ای را برای برقرار ارتباط با محافل علمی، نقد و ترجمه متون مرتبط را در دستور کار قرار می­ دهد، و در برهه­ ی اخیر مشخصا متوجه­ و معطوف به م