طبقه سه

ارزیابی‌های شتاب‌زده یک طلبه

طبقه سه

ارزیابی‌های شتاب‌زده یک طلبه

طبقه سه

بسم الله
دوست می داشتم این وبلاگ
- این پنجره‌ی سرد و بی‌روح - جز یک صفحه نمی‌داشت
و در آن صفحه جز یک سطر نمی‌بود
و بر آن سطر جز یک کلمه نمی‌نشست
و آن کلمه «خمینی» بود و دگر هیچ نبود...
***
آن‌هایی که همراه پیغمبر بودند و دعوت پیغمبر را قبول کردند همین مردم «طبقه سه» بود، همین فقرا.
صحیفه امام ج8 ص 293
***
معرفی بیشتر وبلاگ در قسمت "درباره طبقه سه" در نوار بالای صفحه

بایگانی
آخرین نظرات

بیماری و دشواری و دینداری

چهارشنبه, ۱۸ تیر ۱۳۹۹، ۱۱:۴۹ ب.ظ

مروری بر واکنش‌های دیندارانه‌ مردم جهان به بیماری همه‌گیر کروناویروس

 

پیشینه:

در ماه‌های اخیر و در خصوص مسائل ناشی از بیماری‌گیر کرونا، تأمل و جستجو از سه منظر را مهم می‌دانستم؛ این سه محور عبارتند از:  

  • بیماری بیماری و نابرابری (بازخوانی تجربه دوران بیماری همه‌گیر از منظر سیاست اجتماعی)
  •  بیماری و دینداری (بررسی وضعیت دینداری در زمانه بیماری همه‌گیر)
  •  بیماری و یاری (بازخوانی تجربه یاریگری در برابر بیماری همه‌گیر)

در هر سه حوزه به نتایجی اولیه دست پیدا کردم که به امید دریافت نظرات و برای بهبود بحث‌ها، این نتایج را در قالب چند گفتگوی لایو، یادداشت و سخنرانی به اشتراک گذاشته و یا مطالبی در شبکه‌های اجتماعی منتشر کردم. تلاش می‌کنم برای جمع‌بندی بیشتر، به مرور این نتایج را در وبلاگ نیز قرار بدهم.

متن زیر یادداشت و گزارشی مقدماتی است برای بحثی که در محور بیماری و دینداری دنبال می‌کردم. این متن سه ماه قبل تدوین شده و ناظر به واکنش‌های آن هنگام است؛ هر چند طی این سه ماه بر خلاف کمیت احتمالاً کاهشی، کیفیت واکنش‌های دین‌دارانه به مسئله کرونا تغییر چندانی نکرده است.

از دوستان دفتر مطالعات جبهه فرهنگی انقلاب اسلامی و تیم پژوهشی برنامه ایام به خاطر همکاری در ارائه داده‌های رصدی این متن ممنونم.


 

بیماری، دشواری و دینداری

مروری بر واکنش‌های دیندارانه‌ مردم جهان به بیماری همه‌گیر کروناویروس

 

مروری بر آیات و روایات به ما می‌گوید که دینداری و دشواری را نسبتی است. هنگامی که انسان سوار بر کشتی می‌شود و نیازمند کمکی می‌گردد و در میانه‌ی دریا جز خدا را برای یاری نمی‌یابد، مخلصانه او را می‌خواند[1]؛ یا در روایتی از امام صادق(علیه‌السلام) می‌خوانیم که حضرت فرمود: «آه» یکی از نام‌های خداوند است؛ پس هر کسی بگوید آه از خداوند یاری خواسته است[2]. استدلالی عرفانی در این‌باره می‌گوید این دشواری نیست که انسان را نیازمند خدا می‌کند؛ در دشواری تنها نیازمندی ذاتی انسان به خدا را آشکار می‌سازد.[3]

دشواریِ بیماری، باعث شد تا ما، انسان‌های زمانه مدرن ناتوانی‌مان از مقابله با یک ویروس را آشکارا ببینیم و حضرت «آه» را صدا بزنیم.

با همه‌گیر شدن این بیماری، انسان‌های بسیاری در سراسر سیاره این نام خدا را بر زبان جاری کردند و متوجه خدا شدند؛ اگر خدا را مفهوم مرکزی دین بدانیم؛ این دشواری و آه انسان‌ها، بار دیگر پای دینداری را به میان کشید. بیماری دشواری آورد و آن‌گاه دشواری دینداری را.

کروناویروس «انسان» را متوجه خدا کرد؛ فرق نمی‌کرد این انسان در بنگلادش[4] باشد و مسلمان یا در چین باشد و یهودی[5]؛ سریلانکا[6]، گرجستان[7]، ایتالیا[8]، روسیه[9]، لبنان[10]، هند[11]، کنیا[12]، مصر[13] یا در ینگه دنیای مدرن نیویورک[14]؛ چه فرقی می‌کند؟ انسان، انسان است. انسان و بیماری و دشواری و دینداری و توجه به «آه»، تبارک و تعالی.

با آن‌که آه خداست و خدا یکی است و بیماری و دشواری همه انسان‌ها یکی است اما چگونگی توجه انسان به خدا یا همان دینداری‌ها، متفاوت است.

ممکن است کسی برای رهایی انسان از رنج و دشواری، از «آب مقدس» استفاده کند[15]؛ و آب مقدس را در خیابان‌ها بپاچد[16]. دیگری ممکن است مراسمی برگزار کند و در آن اشیا را به صدا درآورد؛ دیگری ممکن است آتش روشن کند و یا حتی مراسمی برای احترام به گاو برگزار کند[17].

آن استدلال عرفانی که می‌گفت انسان همیشه نیازمند خداوند است و دشواری فقط حجاب درک این نیازمندی را می‌دَرَد؛ آن استدلال یک حرف دیگر هم دارد: انسان‌ها در پاسخ به این نیازشان گاه دچار اشتباه می‌شوند. نه فقط در حوزه دینداری‌ که در سراسر زندگی، هر جا انسان‌ها راه خطایی رفته‌اند؛ اگر در پی قدرت مطلق بودند؛ اگر به خیال جاودانگی به انباشت ثروت روی می‌آورند، اگر در پی زیبایی به ورطه سقوط اخلاقی فرومی‌غلطند؛ تمام این سقوط‌ها آن گاه رخ داده که انسان در مسیر خود رو به سوی خدا داشته است. انسان در واقع به دنبال خدا و کمال مطلق بوده اما ره به ناکجاآباد برده و سر از قدرت و ثروت و شهوت برآورده است.[18]

چه باید کرد که دینداری در زمانه دشواری، پس از آن نیز ره به بیراهه نَبَرد و به چگونگیِ زندگی ما تبدیل شود؟

چه باید کرد که دینداری فراتر از توجه به خدا در زمانه دشواری، زمینه توجه به خلق خدا را نیز فراهم آورد؟

چه باید کرد که دینداری در زمانه دشواری، راه ابراز نیازمندی ذاتی انسان را نشان بدهد؟

و مهم‌تر از همه، اگر دینداری می‌تواند در زمانه‌ی دشواری‌هایِ بیماری، برای انسان معاصر حرفی برای گفتن داشته باشد، چرا این سخن در رفع دیگر دشواری‌ها و رنج‌ها به میان نیاید؟ چرا این سخن فراتر از به صدا درآوردن اشیا، ساختارهای نابرابر جاومع را به پرسش وا ندارد؟ آیا رنج جنگ و نابرابری و گرسنگی برای انسان کمتر از رنج کروناویروس است؟ چرا پای خدا در آن‌جا به میان نیاید؟ بیماری و مرگ، انسان را به دامن خدا پناهنده می‌کند؛ اما چرا خدای مُرده[19]؟ چرا خدایی که صرفا برای اعلام روز ملی دعا به وسیله به کار می‌آید[20] و در روزهای دیگر جلوی جنگ و کشتار او را نمی‌گیرد؟

***

بیماری و دینداری، مسئله‌ی همه کسانی است که در این سیاره‌ی رنج، به انسان و رنج‌ها و دشواری‌هایش می‌اندیشند. دشواری که آمریکایی‌ها را به صف نماز مسلمانان می‌کشاند[21]؛ چرا در ایام غیر دشواری چنین نکند؟ ادیان برای فرارَوی انسان آمده‌اند[22]؛ چرا همه موحدان را پیرامون کلمه‌ای واحد به فراز، گرد هم نمی‌آورد؟ «قُل یا أَهلَ الکِتابِ تَعالَوا إِلی کَلِمَةٍ سَواءٍ بَینَنا وَبَینَکُم»[23].

***

در اینجا، در جامعه ما البته دینداریِ انسان ایرانی، چیزی است فراتر از پاچیدن آب مقدس در خیابان، یا به صدا درآوردن اشیا. در زمانه‌ای که جهان آماده می‌شد تا پس از اعلان مرگ خدا، در مراسم ختم او شرکت کند؛ ایران ما جشن تولدی جدید برای خدا گرفت. انقلابی به نام خدا روی داد؛ تاریخ خدا و ایام‌الله آغاز شد.

کروناویروس که آمد اما برخی از سکولار شدن آینده ایران گفتند؛ از این‌که «کرونا ایران را به سمت سکولاریسم پرتاب می‌کند.» یا همان تحلیل تکراری که کرونا همه چیز را فرو می‌پاشد. در کنار همه این «ارجاف»‌ها نیز بودند کسانی که فرصت را مناسب دیدند تا با باورهای خرافی خود را به نام دین در جامعه بگسترانند. این‌ها زمینه‌ای فراهم آورند تا برخی به اصطلاح روشنفکران دینی، به هر چه دین و دینداری است شمشیر بکشند. دیالکتیک همیشگی تحجر و تجدد، و کسانی که گاه و بیگاه، سر از لانه‌ی بالای ساعت بیرون می‌آوردند و آن حرف تکراری‌شان را باز می‌گفتند که وضع همه چیز خیلی بد است و ما فرومی‌پاشیم و حتی شاید فروپاشیده‌ایم و خبر نداریم!

حالا اما دو ماهی از آغاز این بیماری و دشواری گذشته است. نه از خرافات متحجران خبری هست و نه از یاوه‎های متجددان و نه از فروپاشی. پیمایشی که اخیراً منتشر شده[24] که نشان می‌دهد دینداری ایرانی در این ایامِ دشواری، رشد کرده است. جوهره‍‌ی دینداریِ متمایز ایرانی، آن‌قدرها عقلانی و انسانی است که در ایامی که به اقتضا شرایط، کلیه مناسک، آیین‌های دینداری و نیایش‌های جمعی؛ و حتی نمازهای جمعه، مساجد و حرم‌ها تعطیل شده است؛ نه تنها نبض دین در جامعه ایرانی به فرود نیافتاده بلکه یک‌سره در فراز است و این‌بار در صورتی اجتماعی، با محوریت مفاهیمی همچون انفاق، احسان، جود، مواسات، خیر، برّ، اخوت، تعاون و صدقه، به همدلی، انسجام و کنشگری اجتماعی ما کمک می‌کند.

به احتمال زیاد آینده دینداری در جهان با پاچیدن آب مقدس در خیابان رقم نخورد؛ بر اساس یاوه روشنفکران در رسانه‌ها اتفاقی نیافتد و با خرافه‌های متحجران منحرف نشود. گویی خداوند مقدر کرده که آینده دینداری در جهان از خیابان و کلیسا و مسجد رقم نخورد. بلکه از یک نقطه در یک بیمارستان رقم بخورد؛ از جایی که آن روحانی جوانِ در حال خدمت به بیماران کروناویروس، هنگامی که همسر و نوزاد خردسالش را از دست داد؛ در گوشه‌ای از بیمارستان نشست و گریه کرد. چه بسا آینده دینداری در جهان دقیقا از این نقطه‌، از همان نقطه‌ای که او نشسته بود، رقم بخورد.  

 

 

[1]  سوره عنکبوت: آیه 65

[2] «قَالَ حَدَّثَنِی جَعْفَرُ بْنُ یَحْیَى الْخُزَاعِیُّ عَنْ أَبِیهِ قَالَ دَخَلْتُ مَعَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع عَلَى بَعْضِ مَوَالِیهِ یَعُودُهُ فَرَأَیْتُ الرَّجُلَ یُکْثِرُ مِنْ قَوْلِ آهِ فَقُلْتُ لَهُ یَا أَخِی اذْکُرْ رَبَّکَ وَ اسْتَغِثْ بِهِ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع إِنَّ آهِ اسْمٌ مِنْ أَسْمَاءِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَمَنْ قَالَ آهِ فَقَدِ اسْتَغَاثَ بِاللَّهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى‏»؛ شیخ صدوق، محمد بن علی‏، التوحید، محقق، مصحح، حسینی، هاشم‏، ص 219، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، 1398ق.

[3]  به عنوان نمونه ن.ک به فیض کاشانى، أنوار الحکمه، ص 86، انتشارات بیدار، قم، چاپ اول، 1425ق و فیض کاشانى، عین الیقین الملقب بالأنوار و الأسرار، ج 1، ص 381، دار الحوراء - بیروت، چاپ اول، 1428ق.

[4]  فیلم کوتاهی از مراسم عبادی با حضور ده هزار نفر در بنگلادش جهت دعا برای رفع کرونا

https://www.youtube.com/watch?v=GZC49Utv49U

[5]  فیلمی از دعای یهودیان برای دفع کرونا در چین (در ماه فوریه)

https://www.youtube.com/watch?v=sB4fpw_tjDE

[6]  فیلم مراسم راهبه‌های سری‌لانکا برای پایان یافتن این بیماری جهانگیر

https://www.youtube.com/watch?v=ns__9L-AXz0

[7]  فیلم کشیشی که در شهر تفلیس گرجستان در حال پاشیدن آب مقدس در خیابان‌ها برای دفع کروناست.

https://www.youtube.com/watch?v=9g_h0J02EAI

[8]  رزمی‌کار ایتالیایی Yoel Romero در تمرینات مسابقات UFC 248 برای ایتالیا دعا می‌کند.

https://www.youtube.com/watch?v=9xSbttPAZDM

[9]  فیلم کشیش روسی که برای مقابله با کرونا سوار هلی‌کوپتر می شود تا برای دفع کرونا دعا کند:

https://www.youtube.com/watch?v=9g_h0J02EAI

[10]  تصویر ، خبر  و فیلم کشیش لبنانی در هلیکوپتر و نگه‌داشتن صلیب بر فراز شهر جهت حفظ کشور از کرونا و شفای مبتلایان:

527-2g-901 Lebanon News.PDF

527-2h-901 Lebanon Video.MP4

[11]  فیلم مراسم دعای ویژه برای دفع کرونا در حیدرآباد هند:

https://www.youtube.com/watch?v=XG8YSD7lE8o

فیلم خبری مراسمات مذهبی مختلف در هند برای مقابله با کرونا:

https://www.youtube.com/watch?v=hDNq6G1Jx48          

مراسم دعا در معبد Mahabodhi در هند برای کرونا:

https://www.youtube.com/watch?v=qd-6da4d0Zk

مراسم روز دوم دعا برای محافظت از ابتلا به کرونا در هند

https://www.youtube.com/watch?v=1t01hTjr3_Q

[12]  دعای کشیش، رئیس جمهور و مردم کنیا در ماه مارس در روز ملی دعا برای دفع کرونا:

https://www.youtube.com/watch?time_continue=328&v=g6TidnEEg-Q&feature=emb_logo

[13] دعوت به دعا برای همه بشریت مخصوصا برای مسلمین وتوجه به خداوند در نماز جمعه از شبکه هدی (Huda TV) در کشور مصر:

 

https://www.youtube.com/watch?v=f_j0vLnfOx8

[14] خبر مربوط به کشیش نیویورکی که از داخل هواپیما برای مردم دعا می کند و آب مقدس می‌پاشد تا از کرونا در امان باشند. و با این هدف که به مردم بگوید آنها تنها نیستند:

https://eu.democratandchronicle.com/story/news/2020/03/22/rochester-coronavirus-catholic-church-priest-holy-water-from-flight-above-city/2892396001/

 [15] فیلم یک پدر روحانی که درباره تاثیر آب مقدس برای مقابله با بیماری‌ها از جمله کرونا توضیح و دستورالعمل می‌دهد:

https://www.youtube.com/watch?v=pTUpDM0aCnA

[16]  تصویر کشیش روسی که در حال پاشیدن آب مقدس در خیابان‌ها برای دفع کروناست:

https://www.dailystar.co.uk/news/weird-news/coronavirus-priest-pours-holy-water-21738111

پاشیدن آب مقدس در خیایان‌های اوکراین برای دفع کرونا:

527-2d-901 Ukrainians Holy Water in Streets.MP4

[17] مراسمی در سیکیم (شمال شرقی هند) برای مقابله با کرونا با به صدا درآوردن اشیاء:

https://www.youtube.com/watch?v=lBVTng0X5PM

برگزاری مراسم دعا، سوزاندن آتش و ... برای دفع کرونا:

: https://www.youtube.com/watch?v=LdD7uvB_Dms

مراسمی دینی در هند برای کروناخبر و تصویری از مراسم هندی خوردن ادرار گاو برای مقابله با کرونا:

527-1g-901 Touting Cow Urine.PNG

527-1h-901 Hindu Group Touts Cow Urine.PDF

[18]  صحیفه امام، ج‏18، صص 442 الی 458

[19]  جمله مشهور و پرتکرار نیچه در کتاب‌های دانش شادان و چنین گفت زردتشت.

[20] فیلم خبر درخواست ترامپ از مردم برای دعا در روز ملی دعا:

https://www.foxnews.com/faith-values/coronavirus-update-trump-church-online-service-stream-video

برنامه 700 Club که نگاه توراتی دارد، در این قسمت به مناسبت روز ملی دعا، برای کرونا و نیازهای مردم دعا می‌کنند و راهنمایی‌هایی هم در این خصوص ارائه می‌دهند.

[21] پیوستن آمریکایی ها به صف نماز مسلمانان برای حل بحران کرونا

https://www.youtube.com/watch?v=0w5i3yXSzxU

https://www.youtube.com/watch?v=RKJIpco1QV8

[22] «فراروی» تعریفی است که دکتر علی‌رضا شجاعی‌زند از دین ارائه می‌دهد؛ ن.ک به جامعه‌شناسی دین، جلد یک: درباره موضوع؛ نشر نی.

[23] سوره آل عمران، آیه ۶۴

[24]  در یک نظرخواهی تلفنی، مرکز افکارسنجی ایسپا از مردم پرسیده «در این ایام که کرونا شیوع پیدا کرده، اهمیت دین و خداوند برای شما نسبت به قبل چه تغییری پیدا کرده است؟». بر اساس نتایج این تحقیق 47% گفته‌اند که اهمیت دین نسبت به قبل از شیوع کرونا بیشتر شده، 48.4% گفته‌اند که تغییری نکرده و تنها 3.5% گفته‌اند که کمتر شده است.

 

۹۹/۰۴/۱۸
مجتبی نامخواه

بیماری همه‌گیر

نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی